U sklopu kontinuirane serije arhitektonskih radionica na Arhitektonskom fakultetu, uspješno je realizovan Modul D pod nazivom “Environmental Performance and Climate-Responsive Design”. Fokus ovog modula bio je na integraciji alata za performativnu simulaciju okoliša u arhitektonski projektantski proces, s ciljem razvijanja klimatski odgovornog pristupa dizajnu. Radionica se realizuje u sklopu naučnoistraživačkog projekta MODULAR, koji finansira Ministarstvo za nauku, visoko obrazovanje i mlade Kantona Sarajevo, pod vodstvom prof. dr. Slađane Miljanović.
Uvod u klimatski responzivni dizajn
Radionica je otvorena teorijskim uvodom u oblast klimatski odgovornog dizajna (climate-responsive design), kojim je uspostavljen konceptualni okvir za razumijevanje odnosa između arhitektonske forme, okolišnih parametara i performansi prostora. Poseban naglasak stavljen je na razgraničenje dvaju temeljnih pristupa računalnoj simulaciji u arhitekturi:
- BPS – Building Performance Simulation (Honeybee, Radiance): analiza toplotnih i svjetlosnih performansi prostora, zasnovana na fizički preciznom modeliranju ponašanja svjetlosti i energije unutar i oko objekta.
- CFD – Computational Fluid Dynamics (Butterfly): analiza strujanja fluida, vjetra i temperaturnih gradijenata u i oko arhitektonskih struktura.
Ovo razgraničenje studentima je poslužilo kao orijentir za razumijevanje mogućnosti i ograničenja svakog alata, kao i za svjesno odabiranje odgovarajućeg pristupa u zavisnosti od projektantskog pitanja koje se istražuje.
Centralni dio teorijskog uvoda bio je posvećen pregledu alata za performativnu analizu unutar Grasshopper ekosistema, s fokusom na Ladybug Tools paket. Studenti su upoznati s hijerarhijom i strukturom Honeybee modeliranja te pet osnovnih pravila koja definišu ispravno postavljanje modela za simulaciju. Poseban segment prezentacije bio je posvećen metrikama za vrednovanje dnevnog osvjetljenja, koje predstavljaju kvantitativnu osnovu za donošenje projektantskih odluka:
- DF – Faktor dnevnog svjetla (Daylight Factor)
- DA – Autonomija dnevnog svjetla (Daylight Autonomy)
- ASE – Godišnja izloženost sunčevoj svjetlosti (Annual Sunlight Exposure)
- UDI – Korisna dnevna osvijetljenost (Useful Daylight Illuminance)
-
sDA – Prostorna autonomija dnevnog svjetla (Spatial Daylight Autonomy)
Simulacija i razvoj modela
Radionicu je vodio v. asist. Haris Handžić, koji je kroz Grasshopper i Honeybee demonstrirao kompletan workflow simulacije dnevnog osvjetljenja. Polazišni model bio je stambeni objekat sa svim relevantnim arhitektonskim elementima – prozorima, vratima, brisolejima i trijemom – koji su parametarski definisani kako bi se mogao pratiti njihov individualni uticaj na distribuciju prirodnog svjetla. Korištenjem Radiance enginea kao osnove za fizički preciznu simulaciju, studenti su prošli kroz proces od postavljanja geometrije i definisanja materijalnih svojstava do pokretanja analize i interpretacije rezultata.
Ovaj pristup omogućio je testiranje različitih projektantskih scenarija kroz:
- Parametarsku kontrolu orijentacije i dimenzija otvora – prozori i vrata kao regulatori količine svjetla.
- Optimizaciju elemenata zasjenjivanja – brisoleji i trijem kao instrumenti za modulaciju intenziteta i ugla upada svjetlosti.
- Evaluaciju vizualnog ugođaja prostora na osnovu numeričkih vrijednosti odabranih metrika i njihove prostorne distribucije prikazane heatmapom.
Tokom praktičnog dijela radionice, v. asist. Amina Mihmić pružala je neposrednu podršku studentima u postavljanju i debugovanju njihovih individualnih Honeybee modela, pomažući im da uspješno pokrenu simulacije i ispravno interpretiraju dobijene rezultate.
Ovim pristupom studenti su stekli sposobnost da klimatske performanse tretiraju ne kao naknadnu provjeru projektantskog rješenja, već kao generativni parametar koji oblikuje arhitektonske odluke od samog početka projektantskog procesa.
