Dana 01. jula 2026. godine napustio nas je redovni profesor Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, ugledni član akademske i naučne zajednice i jedan od vodećih stručnjaka u oblasti historije arhitekture na južnoslavenskim prostorima, profesor dr. Aleksandar Kadijević (1963.-2026.).
Rijetko sam bila u prilici upoznati osobu tako raskošnog znanja i tako iskrene strasti za oblast historije arhitekture, a za koju se opredijelio neposredno po diplomiranju na Odeljenju za istoriju umetnosti Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu (1987.). Na matičnom odsjeku Filozofskog fakulteta prof. dr. A.Kadijević bio je zaposlen već od 1989. godine i tu je prošao sva akademska zvanja do stjecanja titule redovnog profesora (2006.). Glavna istraživačka oblast profesora dr. Kadijevića bila je historija srpske arhitekture novijeg i savremenog doba, a u okviru koje se bavio, između ostalih tema, pitanjem akademizma u arhitekturi, odjecima Bizantije u savremenoj arhitekturi, odnosom nacionalnog i globalnog u definiranju arhitektonskih stilova, kao i refleksijama avangardi na ex-jugoslavensku arhitekturu i prostorima pamćenja. Učestvovao je na preko stotinu naučnih konferencija u Srbiji i inozemstvu, bio je autor preko četiri stotine naučnih i stručnih radova, trinaest naučnih monografija i pozivni recenzent, urednik i član redakcija u uglednim međunarodnim izdavačkim kućama i naučnim i stručnim časopisima. Posljednja objavljena monografija pod naslovom Nacionalno i globalno: O proučavanju istorije novije srpske arhitekture (2025.) bila je nagrađena Nagradom Jovan Sekulić, za doprinos zaštiti graditeljskog naslijeđa, a što je bila još jedna u nizu prestižnih nagrada koje je dobio za svoj svestrani naučni rad. Ova izuzetna studija otvara nove aspekte vrednovanja arhitektonskog naslijeđa i metodologije njegovog proučavanja i pionirsko je djelo u ovoj oblasti na južnoslavenski prostorima.
Svojom iznimnom energijom, profesor dr. Aleksandar Kadijević organizirao je veliki broj međunarodnih naučnih konferencija i simpozija, između ostalih i onaj pod nazivom Arhitektura i vizualne umetnosti u Jugoslavenskom kontekstu 1918.-1945., a na kojem je na Filozofskom fakultetu u Beogradu 2019. godine okupio ugledna imena historije arhitekture i vizualnih umjetnosti iz Bosne i Hercegovine, Srbije, Crne Gore, Hrvatske i Slovenije. Sjećam se koliko je bio sretan da se sve snažnije obnavljaju ratom pokidane veze među istraživačima i univerzitetskim profesorima u regiji kao i to da je stručna javnost bila u prilici po prvi puta u Beogradu čuti o životu i arhitektonsko-dizajnerskom opusu bosanskohercegovačkog bauhausovca Selmana Selmanagića i o njegovom značaju u kontekstu evropske moderne arhitekture i zaštite graditeljskog naslijeđa. Na ovom, kao i na narednom međunarodnom simpoziju iz 2021. godine, organiziranom u suradnji sa Zavodom za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, a na kojem sam izlagala na temu modela transformacije sarajevske Baščaršije u prizmi političkih ideologija 20. stojeća javno je istaknuo vrijednost ovakve savremene metodologije istraživanja osmanske graditeljske baštine i potaknuo istraživače u Srbiji da se intenzivnije bave baštinom osmanskog perioda u Srbiji kao integralnim dijelom historije arhitekture i kulturnog naslijeđa Srbije.
Ono što je Sašu, kako smo ga svi zvali, izdvajalo među brojnim istraživačima i univerzitetskim profesorima bila je njegova nesebičnost prema studentima i snažan poticaj i podrška koju je pružao njihovom radu i napredovanju. Bio je jedan od pokretača časopisa studenata historije umjetnosti Artum i mentor na više od trideset doktorskih disertacija i za šest laureata Spomen-zbirke Pavla Beljanskog za najbolji završni i master rad na Odeljenju za istoriju umetnosti Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu. Njegovi doktoranti organizirali su i aktivno participirali na konferencijama, a on je s ponosom pratio njihova izlaganja. Slao je prijateljski i nesebično, dodatnu literaturu iz svoje ogromne privatne biblioteke i doktorandima sa sarajevskog univerziteta.
Sa velikim interesom pratio je zbivanja i na bosanskohercegovačkoj arhitektonskoj sceni i imao izniman respekt za doajene sarajevske arhitekonske škole. Uz topao, gotovo dječački osmjeh užurbano bi postavljao brojna pitanja o novim projektima i autorima, prolazeći često rukom kroz svoju prepoznatljivu dugu, bijelu kosu. Sa zadovoljstvom je prihvatio, iako već u teškom zdravstvenom stanju, da napiše recenziju za prvu monografiju Arhitektonskog fakulteta Univerziteta u Sarajevu, svjestan značaja ove institucije u nekada zajedničkom obrazovnom, naučnom i kulturnom prostoru. Bio je sretan i kada su ga sarajevske kolege sa Arhitektonskog fakulteta UNSA imenovale među recenzente novog časopisa Acta Architectonica et Urbanistica (AAeU).
U profesoru Kadijeviću sastajala se, na jedinstven i rijedak način, iznimna naučna kompetencija, širina i svestranost duha, plemenitost i dostojanstvenost univerzitetskog profesora. Svojim obimnim naučnim opusom i brojnim naučno-istraživačkim projektima nezaobilazan doprinos prof. dr. Aleksandra Kadijevića nastavit će svoj život i kroz buduće generacije.
Prof. dr. Aida Abadžić Hodžić
Univerzitet u Sarajevu – Filozofski fakultet u Sarajevu